Các loại giàn giáo thông dụng trong xây dựng và cách lựa chọn phù hợp

Tìm hiểu các loại giàn giáo thông dụng như giàn giáo khung, nêm, Ringlock, Cuplock, ống khóa, di động và giàn giáo treo; ưu nhược điểm và ứng dụng.

1. Bảng so sánh các loại giàn giáo thông dụng phổ biến

Loại giàn giáo	Đặc điểm liên kết	Ưu điểm chính	Hạn chế	Ứng dụng phù hợp
Giàn giáo khung	Khung hàn sẵn, liên kết bằng giằng chéo	Lắp nhanh, dễ sử dụng, chi phí hợp lý	Khả năng thích nghi hình học hạn chế	Xây tô, sơn, hoàn thiện mặt đứng
Giàn giáo nêm	Thanh ngang khóa vào cây đứng bằng chốt nêm	Thi công nhanh, phù hợp hệ chống	Phải dùng đúng cấu kiện đồng bộ	Chống sàn, chống dầm, nhà cao tầng
Giàn giáo Ringlock	Đầu nêm liên kết với đĩa rosette	Linh hoạt nhiều hướng, độ cứng tốt	Giá đầu tư thường cao	Công nghiệp, mặt bằng phức tạp, hệ chống
Giàn giáo Cuplock	Thanh ngang khóa bằng chén trên và chén dưới	Ít chi tiết rời, lắp dựng nhanh	Kém linh hoạt hơn Ringlock ở góc bất kỳ	Hệ chống, mặt đứng thẳng, công trình công nghiệp
Giàn giáo ống khóa	Ống thép rời liên kết bằng khóa	Điều chỉnh linh hoạt theo hình dạng	Phụ thuộc nhiều vào tay nghề lắp dựng	Bồn bể, nhà máy, công trình cong
Giàn giáo di động	Khung hoặc mô-đun đặt trên bánh xe	Dễ di chuyển trong phạm vi làm việc	Hạn chế chiều cao và độ ổn định	Nhà xưởng, trần, cơ điện
Giàn giáo treo	Sàn được treo bằng cáp hoặc phương tiện mềm	Tiếp cận mặt ngoài công trình cao	Yêu cầu hệ treo và cứu sinh nghiêm ngặt	Sơn, kính, bảo trì mặt dựng
Giàn giáo công xôn	Hệ giáo đặt trên dầm hoặc giá đỡ nhô ra	Không chiếm toàn bộ mặt bằng phía dưới	Kết cấu đỡ và neo phải được tính toán	Mặt đứng cao tầng, nơi chân giáo bị cản trở

2. Giàn giáo khung chữ H

Giàn giáo khung, còn gọi là giàn giáo chữ H, giàn giáo Tiệp hoặc giàn giáo khung thép, được chế tạo từ những khung ống thép hàn sẵn. Hai khung đặt song song được nối bằng thanh giằng chéo để tạo thành một khoang giáo.

Một hệ khung hoàn chỉnh thường có khung đứng, giằng chéo, đế chân, mâm thao tác, lan can và tấm chắn chân. Hệ khung chế tạo sẵn có ưu điểm là ít cấu kiện cơ bản, trình tự lắp tương đối đơn giản và đặc biệt phù hợp với mặt đứng tương đối thẳng.

Ưu điểm

• Lắp dựng và tháo dỡ nhanh;
• Cấu tạo dễ nhận biết;
• Thuận tiện vận chuyển và xếp kho;
• Phụ kiện phổ biến;
• Phù hợp công trình dân dụng và hoàn thiện.

Hạn chế

• Khó xử lý công trình có nhiều đường cong, góc xiên hoặc cao độ thay đổi;
• Khả năng chịu tải không thể xác định chỉ dựa vào kích thước khung;
• Dễ mất ổn định nếu thiếu giằng chéo, neo tường hoặc nền đặt chân không chắc chắn.

Giàn giáo khung phù hợp cho xây tường, tô trát, sơn nước, ốp lát và sửa chữa mặt tiền. Khi dùng làm hệ chống cốp pha, phải có hồ sơ tải trọng và cấu hình lắp dựng riêng; không nên mặc nhiên xem mọi khung chữ H là thiết bị chống sàn.

3. Giàn giáo nêm

Giàn giáo nêm là hệ mô-đun gồm cây chống đứng, thanh giằng ngang và các đầu khóa dạng nêm. Khi lắp, đầu thanh ngang được đưa vào vị trí khóa trên cây đứng và cố định bằng chốt nêm.

Trong thực tế Việt Nam, hệ nêm thường được dùng để chống cốp pha sàn và dầm. Một số hệ quốc tế cũng được thiết kế đồng thời cho cả giàn giáo làm việc và hệ chống. KYC, chẳng hạn, phân biệt sản phẩm “wedge-lock scaffolding” với “wedge-lock shoring”, cho thấy tên gọi liên kết chưa đủ để kết luận công năng hoặc tải trọng của hệ thống.

Ưu điểm

• Tốc độ lắp dựng nhanh;
• Ít khóa rời;
• Thuận lợi khi bố trí thành lưới chống sàn;
• Có thể điều chỉnh chiều cao bằng kích chân và kích U;
• Dễ kiểm soát số lượng vật tư.

Hạn chế

• Cần bố trí giằng ngang và giằng chéo đúng thiết kế;
• Cây đứng cao nhưng thiếu giằng có nguy cơ mất ổn định;
• Không nên trộn thanh ngang, cây đứng và đầu khóa từ nhiều hệ khác nhau;
• Khả năng chịu lực giảm khi chiều dài không giằng tăng.

Giàn giáo nêm thường được lựa chọn cho công trình bê tông cốt thép, nhà cao tầng, tầng hầm và các khu vực cần hệ chống lặp lại theo ô lưới.

4. Giàn giáo Ringlock

Ringlock là hệ giàn giáo mô-đun có các đĩa liên kết, còn gọi là rosette, được hàn trên cây đứng. Đầu thanh ngang và thanh chéo sử dụng cơ cấu đầu nêm để khóa vào đĩa.

Đĩa Ringlock cho phép kết nối nhiều thanh tại cùng một cao độ và theo nhiều hướng. Đây là lý do hệ này thích hợp với mặt bằng cong, kết cấu công nghiệp, cầu thang, tháp giáo, giàn giáo bao quanh thiết bị và hệ chống có hình học phức tạp. Các hệ Ringlock thương mại được dùng cho tiếp cận trên cao, tạo sàn làm việc và chống đỡ cốp pha, nhưng từng ứng dụng phải tuân theo cấu hình kỹ thuật tương ứng.

Ưu điểm

• Liên kết được theo nhiều phương;
• Khả năng thích nghi hình học tốt;
• Dễ tạo tháp cầu thang và sàn thao tác nhiều tầng;
• Có thể tiêu chuẩn hóa phụ kiện;
• Thuận lợi khi bố trí thanh chéo để tăng độ cứng.

Hạn chế

• Chi phí đầu tư ban đầu thường cao hơn hệ khung thông thường;
• Nhiều cấu kiện có hình thức giống nhau nhưng không nhất thiết tương thích;
• Yêu cầu quản lý vật tư và bản vẽ lắp dựng chặt chẽ hơn;
• Đầu nêm hoặc đĩa liên kết biến dạng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến độ khít của hệ.

Ringlock có phải là giàn giáo nêm không?

Ringlock sử dụng nêm trong cơ cấu khóa, vì vậy đôi khi được gọi chung là “giàn giáo nêm”. Tuy nhiên, cách gọi này dễ gây nhầm lẫn. Đặc trưng nhận diện Ringlock là đĩa rosette nhiều lỗ trên cây đứng; trong khi một số hệ nêm khác sử dụng tai khóa, hộp khóa hoặc chi tiết liên kết có hình dạng hoàn toàn khác.

Khi hỏi mua, nên sử dụng tên hệ thống kèm ảnh đầu nối, bản vẽ cấu kiện và thông số tải trọng thay vì chỉ nói “giáo nêm”.

5. Giàn giáo Cuplock

Cuplock là hệ mô-đun sử dụng các chén liên kết trên cây đứng. Đầu thanh ngang được đặt vào chén dưới và giữ chặt bằng chén trên.

Ưu điểm của Cuplock là cơ cấu liên kết gọn, ít bu lông và có thể lắp nhiều thanh ngang tại một nút. Hệ Cuplock cũng được phát triển thành hệ chống cốp pha có khả năng chịu tải lớn trong các cấu hình được thiết kế và kiểm định.

Phù hợp với

• Hệ chống sàn và dầm;
• Công trình công nghiệp;
• Giàn giáo mặt đứng có hình học tương đối đều;
• Sàn thao tác dài;
• Tháp chống tải trọng lớn.

So với Ringlock, Cuplock thường thuận lợi với các phương vuông góc tiêu chuẩn nhưng kém linh hoạt hơn khi phải kết nối nhiều góc khác nhau.

6. Giàn giáo ống và khóa

Giàn giáo ống khóa được lắp từ các ống thép rời, liên kết bằng khóa vuông, khóa xoay và các loại kẹp chuyên dụng. Khoảng cách cây đứng, thanh ngang và vị trí thanh giằng có thể điều chỉnh theo hình dạng công trình.

Hệ ống khóa đặc biệt hữu ích tại các công trình có đường cong, nhiều vật cản hoặc kích thước không theo mô-đun. OSHA mô tả loại này là hệ có sàn được đỡ bằng ống, trong đó cột đứng, thanh giằng, thanh đỡ và thanh dọc được nối bằng các thiết bị khóa. Sự linh hoạt cao cũng khiến hệ này khó lắp đúng hơn các hệ chế tạo sẵn.

Ưu điểm

• Điều chỉnh chiều dài và hình dạng linh hoạt;
• Dễ xử lý bồn, bể, đường ống và kết cấu cong;
• Có thể tạo sàn ở nhiều cao độ;
• Thích hợp cho công trình công nghiệp phức tạp.

Hạn chế

• Tốn thời gian lắp dựng;
• Sử dụng nhiều khóa và phụ kiện rời;
• Chất lượng phụ thuộc lớn vào tay nghề;
• Khó kiểm soát nếu thiếu bản vẽ và quy trình nghiệm thu;
• Khóa siết không đủ hoặc lắp sai vị trí có thể làm giảm độ cứng toàn hệ.

7. Giàn giáo di động

Giàn giáo di động là giàn giáo có chân lắp bánh xe hoặc con lăn, cho phép di chuyển giữa các vị trí làm việc. Theo cách phân loại của OSHA, đây là giàn giáo đỡ có thể di chuyển, được lắp trên bánh xe và không nhất thiết sử dụng nguồn động lực.

Loại này thường được dùng trong:

• Nhà xưởng;
• Trung tâm thương mại;
• Thi công trần;
• Lắp đặt điện, điều hòa và đường ống;
• Sơn sửa ở cao độ vừa phải;
• Kho và không gian trong nhà.

Bánh xe phải có cơ cấu khóa. Mặt nền cần phẳng và không có hố, rãnh hoặc độ dốc nguy hiểm. Không nên tự ý chồng thêm khung để tăng chiều cao ngoài cấu hình mà nhà sản xuất cho phép.

Giàn giáo di động cũng không đồng nghĩa với xe nâng người. TCVN 13660:2023 quy định riêng cho sàn nâng di động, trong khi TCVN 13662:2023 áp dụng cho giàn giáo xây dựng và không áp dụng cho sàn nâng di động.

8. Giàn giáo treo

Giàn giáo treo có sàn công tác được treo từ kết cấu phía trên bằng cáp hoặc phương tiện mềm khác. Loại hai điểm treo, thường gọi là gondola hoặc swing stage, là cấu hình phổ biến cho công việc mặt dựng.

Ứng dụng

• Vệ sinh và bảo trì kính;
• Sơn mặt ngoài nhà cao tầng;
• Lắp đặt hoặc sửa chữa mặt dựng;
• Bảo trì cầu, ống khói và công trình công nghiệp;
• Làm việc tại nơi không thể dựng giáo từ mặt đất.

Đây là loại thiết bị có yêu cầu an toàn cao. Không chỉ sàn treo mà dầm treo, đối trọng, điểm neo, cáp, tời nâng, phanh an toàn và dây cứu sinh độc lập đều phải được kiểm tra theo thiết kế và hướng dẫn sử dụng.

9. Giàn giáo công xôn

Giàn giáo công xôn là cách bố trí trong đó hệ giàn giáo được đỡ bởi dầm, giá hoặc khung nhô ra khỏi kết cấu công trình. Đây không nhất thiết là một dòng sản phẩm riêng; khung, Ringlock hoặc ống khóa đều có thể được bố trí trên hệ công xôn nếu được thiết kế phù hợp.

Loại này được sử dụng khi:

• Phía dưới không có chỗ đặt chân giáo;
• Cần giữ lối đi hoặc khu vực giao thông;
• Công trình có khối đế rộng nhưng tầng trên thu hẹp;
• Không thể dựng giàn giáo liên tục từ mặt đất;
• Cần chia giàn giáo mặt ngoài thành nhiều đợt chiều cao.

Dầm công xôn, điểm neo và kết cấu công trình tiếp nhận tải phải được tính toán. Không được kê hoặc treo hệ giáo vào lan can, tường xây yếu hay cấu kiện chưa xác định khả năng chịu lực.

10. Cách lựa chọn loại giàn giáo phù hợp

Công việc xây tô và hoàn thiện nhà ở

Giàn giáo khung thường là lựa chọn kinh tế do lắp nhanh và phụ kiện dễ tìm. Công trình có mặt đứng đều, chiều cao không quá phức tạp thường không cần dùng hệ mô-đun đắt tiền.

Chống cốp pha sàn và dầm

Nên sử dụng hệ nêm, Ringlock, Cuplock, tháp chống hoặc cột chống đã có dữ liệu chịu tải. Khoảng cách cây chống phải được xác định theo tải trọng bê tông tươi, cốp pha, đà đỡ và tải thi công.

Công trình có hình dạng phức tạp

Ringlock hoặc giàn giáo ống khóa có ưu thế vì có thể thay đổi phương liên kết và bố trí quanh vật cản.

Nhà xưởng và thi công cơ điện

Giàn giáo di động phù hợp khi cần thay đổi vị trí thường xuyên và mặt nền bằng phẳng. Trường hợp làm việc dài ngày hoặc ở cao độ lớn, một hệ giáo cố định có neo giữ có thể an toàn và hiệu quả hơn.

Công trình cao tầng

Giàn giáo mặt đứng có thể sử dụng hệ khung hoặc mô-đun, nhưng phải tính đến tải trọng gió, lưới bao che, neo tường, khoảng cách với công trình và trình tự tháo lắp.

Bảo trì mặt dựng

Giàn giáo treo phù hợp khi không thể dựng từ mặt đất. Tuy nhiên, chi phí thiết bị không phải tiêu chí duy nhất; khả năng bố trí điểm treo và dây cứu sinh mới là điều kiện quyết định.

11. Những nhầm lẫn thường gặp

Tên gọi giống nhau không có nghĩa cấu kiện tương thích. Hai hệ cùng được quảng cáo là Ringlock vẫn có thể khác kích thước đầu nêm, đường kính chốt nối hoặc vị trí đĩa.

Giàn giáo làm việc không đương nhiên là hệ chống sàn. Sàn thao tác chủ yếu đỡ người và dụng cụ; hệ chống cốp pha phải chịu bê tông tươi cùng tải trọng thi công lớn hơn nhiều.

Khung nặng hơn chưa chắc toàn hệ an toàn hơn. Độ ổn định còn phụ thuộc vào giằng, neo, nền móng, chiều cao tự do, mối hàn và cách truyền tải.

Lưới bao che không chỉ là phụ kiện che bụi. Lưới làm tăng diện tích cản gió, vì vậy có thể làm tăng lực ngang và yêu cầu neo giữ.

Bánh xe có khóa không biến mọi khung giáo thành tháp di động an toàn. Cấu hình di động còn phụ thuộc vào chiều rộng chân đế, chiều cao, giằng, chân chống mở rộng và khả năng chịu tải của bánh.

12. Yêu cầu an toàn cơ bản

Tại Việt Nam, QCVN 18:2021/BXD về an toàn trong thi công xây dựng và TCVN 13662:2023 về yêu cầu an toàn giàn giáo đều đang được cơ quan tra cứu tiêu chuẩn ghi nhận là còn hiệu lực. TCVN 13662:2023 áp dụng cho việc lắp đặt, sử dụng, bảo dưỡng và tháo dỡ giàn giáo trong xây mới, sửa chữa, phá dỡ và hoàn thiện công trình.

Một hệ giàn giáo an toàn cần được kiểm soát đồng thời:

• Nền và tấm kê chân;
• Khả năng chịu tải của từng cấu kiện;
• Độ thẳng đứng và cân bằng;
• Thanh giằng ngang, giằng chéo;
• Neo liên kết với công trình;
• Sàn công tác;
• Lối lên xuống;
• Lan can và tấm chắn chân;
• Khoảng cách với nguồn điện;
• Tải trọng gió và lưới bao che;
• Tình trạng ăn mòn, cong vênh và mối hàn.

TCVN 13662:2023 nêu chiều cao thanh lan can trên so với sàn công tác phải lớn hơn 900 mm và nhỏ hơn 1.200 mm; tấm chắn chân sàn phải cao tối thiểu 90 mm. Đây chỉ là một phần của hệ thống yêu cầu an toàn, không thay thế cho thiết kế, nghiệm thu và kiểm tra tại công trường.

Kết luận

Các loại giàn giáo thông dụng gồm giàn giáo khung, giàn giáo nêm, Ringlock, Cuplock, giàn giáo ống khóa, giàn giáo di động, giàn giáo treo và giàn giáo công xôn. Mỗi loại có ưu thế riêng, nhưng không có hệ nào phù hợp cho mọi công trình.

Giàn giáo khung thích hợp với công việc dân dụng và mặt đứng đơn giản; hệ nêm thuận lợi cho chống sàn; Ringlock phù hợp công trình phức tạp; ống khóa có độ linh hoạt cao; giàn giáo di động phù hợp không gian trong nhà; còn giàn giáo treo và công xôn cần giải pháp thiết kế chuyên biệt.

Khi lựa chọn, cần căn cứ vào công năng, tải trọng, chiều cao, hình dạng công trình, điều kiện nền và tài liệu kỹ thuật của đúng hệ sản phẩm. Tên gọi thương mại hoặc kích thước bên ngoài không đủ để chứng minh khả năng chịu lực và mức độ an toàn của giàn giáo.

Hotline (Zalo): 0934 066 139 Mr.Lâm
Web: https://giangiaocongtrinh.com.vn/
Fanpage: Giàn giáo công trình
Xin chân thành cám ơn Quý khách hàng đã quan tâm – tin tưởng.